ئەرشیفەکانى هاوپۆل: کوردستان

قورئان (لە شیعری جاهیلی) تەها حوسێندا

بۆ لێکۆڵینەوەی هەر گورزەیەکی مێژوو، دەبێت دەست بەریت بۆ هونەر و نوسراوی و هەڵکۆڕاوی ئەو دەمە. یاخود نزیکترین لەو دەمەوە و ئەوها بەرەو دوورتر. بە نمونە تێگەشتن لە دۆخی ئەمارەتی بابان، باشترین گوزارشت شیعری کلاسیک و ئەدەبیاتی ئەو کاتەیە، کە مۆرکێکی نزیک لە ڕاستەقینە دەدا لەڕووی دانیشتوانی ئەو ئەمارەتەوە. دیارە دۆخی کۆمەڵگا و دین و ڕامیاریش هەستیان پێ دەکرێت لە نێو ئەو کۆپلە و دێڕانەدا. لەم جارەدا نوانەیەک دەکەین بە یەکێک لە کۆڵەکەکانی وێژەی عەرەبی و ئیسلامی، کە دکتۆر (تەها حوسێنە ١٨٨٩ – ١٩٧٣) درێژە بخوێنەوە

داگیرکەری ڕزگارکەر؟!

وا لە نوانەی سێیەمدا لەگەڵتانین بەو ناونیشانەی سەرەوە. ڕاستی زۆرترین پرسیارە لەم ڕۆژانەدا بەتایبەت، کە پشێوی و بێسەروبەری دەستی بەسەر هەموو شتێکدا گرتووە لەو ڕۆژهەڵاتەی خۆمان. بۆیە بەباشم زانی کۆمەڵێک پرسیار لای خۆم وەڵام بدەمەوە، ڕەنگە ڕاست بن و بیپێکن. ئەوەی گرنگە بەلامەوە گۆڕینەوەی ئەم ڕایانە، کە خۆم هەستدەکەم پێویستی بەچاکردنەوە و باشترکردنە، تاکو تێگەشتنێکی ترم بۆ ئەم دۆخە دروست بێت. هیچ نەبێت پەخشکردنی ناوەڕۆکەکە دەتوانێت ئەو پرسیارانە بجوڵێنێت لای گوێگر، گەرچی پێچەوانەشی لەلا بێت. لەم ئەڵقەیەدا ئەمانە سەرەدێرن بە نمونە:
درێژە بخوێنەوە

چیرۆک و هونەر وەکو بەڵا

هەموومان بەوە ڕاهاتووین، کە چیرۆک و بەهونەرکردنی گێڕانەوە دەبێتە وانە و عیبرەت یا نمونەی باڵا و ڕابەرمان. بەڵام ئەوەمان لەبیرچووە، کە خودی هەموو پرۆسەیەکی بەردەوام دەگاتە جۆرێک لە پیشەسازی بەرهەم. ئەویش کاتێک چووە نێو ئەو هاوپۆلەوە، ئەوە تەنها پێویستی بەهێزی سیاسییە بۆ بڵاوکردنەوەی و جۆرێک لە خەواندنی مت یا لغاوکردنی هزر. لە ئەڵقەی ئەمجارەی پۆدکاستی نوانە لەسەر ئەو دیووە دواوین، کە چۆن کاریگەریان لەسەر دروستبوونی نەتەوە و دین کردووە. جۆنیش بۆتە مۆتە و بەڵا. لە کۆتایذا ئەمریکا وەکو ڕابەی لێزانی ئەم بوارە و بەکارهێنانی لە هەموو بوارەکانی ژیانی ئینساندا، پێش هەموویان مرۆڤی ئەمریکایی. هیوادارم گەر ناوەڕۆکی ئەم ئەڵقەیەت بەدڵە، ئەوە لای خۆتەوە تۆش بیناسێنە. ئەگەریش هەڵە و کەموکوڕی هەیە، ئەوە لەژێر ئەڵقەکە یا پەیوەندی یا لە هەر شوێنێک پێت خۆشە بۆمی بنێرە و زۆر سوپاست دەکەم پێشەکی. ئەم ئەڵقەیە لەسەر ئەم تۆڕانە بڵاوکراوەتەوە درێژە بخوێنەوە